Osoby planujące działalność społeczną, edukacyjną, sportową lub charytatywną często stają przed pytaniem: czy lepiej założyć fundację, czy stowarzyszenie? Obie formy należą do organizacji pozarządowych, jednak różnią się sposobem powstania, strukturą zarządzania oraz zasadami funkcjonowania.
W jakich obszarach mogą działać fundacje i stowarzyszenia?
Obszar w jakim mogą działać organizacje pozarządowe został określony w art. 3 ust. 2 Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r, o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Do najważniejszych obszarów należą:
- pomoc społeczna i humanitarna
- ochrona zdrowia,
- prawa człowieka i demokracja,
- edukacja wychowanie,
- ekologia i ochrona praw zwierząt,
- kultura, sztuka i dziedzictwo narodowe,
- sport i turystyka,
- rozwój lokalny i przedsiębiorczość.
Działalność nieodpłatna, odpłatna i gospodarcza
Organizacje pozarządowe mogą prowadzić różne rodzaje działalności.
Działalność nieodpłatna pożytku publicznego
Polega na realizowaniu celów statutowych bez pobierania opłat od beneficjentów.
Koszty takiej działalności pokrywane są z darowizn, składek, dotacji lub innych źródeł finansowania.
Działalność odpłatna pożytku publicznego
Polega na wykonywaniu działań statutowych, za które beneficjenci wnoszą opłatę.
Przychody z tej działalności nie mogą być wyższe niż poniesione koszty.
Działalność odpłatna pożytku publicznego staje się działalnością gospodarczą, jeżeli wynagrodzenie pobierane za dane świadczenie przewyższa koszty jego wykonania.
Działalność gospodarcza
Fundacja lub stowarzyszenie mogą prowadzić działalność gospodarczą pod warunkiem, że przewiduje to statut i działalność została zgłoszona do KRS.
Dochód z działalności gospodarczej nie może zostać podzielony pomiędzy członków stowarzyszenia, fundatora lub członków władz organizacji. Powinien zostać przeznaczony na realizację celów statutowych.
Jak założyć fundację?
Fundacja opiera się na majątku, przeznaczonym na realizację określonego celu.
- Ustanowienie aktu fundacyjnego, czyli fundator składa przed notariuszem oświadczenie woli założenia fundacji i przeznaczenia majątku.
- Opracowanie statutu, który zawiera nazwę, cele, majątek, strukturę organizacji.
- Fundator powołuje zarząd.
- Złożenie wniosku do KRS.
Jak założyć stowarzyszenie?
Stowarzyszenie opiera się na ludziach, którzy razem realizują określone cele.
- Zebranie grupy założycieli w ilości co najmniej 7 osób.
- Opracowanie statutu, który określa cele, prawa i obowiązki członków, strukturę władz oraz sposób zdobywania funduszy.
- Zwołanie zebrania założycielskiego, na którym podejmuje się uchwałę o powołaniu stowarzyszenia, przyjęciu statutu oraz wyborze komitetu założycielskiego, zarządu i komisji rewizyjnej.
- Złożenie wniosku do KRS.
Możliwe jest również utworzenie stowarzyszenia zwykłego, które wymaga minimum 3 osób i podlega wpisowi do odpowiedniej ewidencji.
Jak rozliczać fundację i stowarzyszenie?
Każda organizacja co do zasady musi prowadzić pełną księgowość. Chyba, że spełnia określone warunki i wybierze Uproszczoną Ewidencję Przychodów i Kosztów (UEPiK).
Pełna księgowość jest obowiązkowa dla organizacji prowadzących działalność gospodarczą, posiadających status OPP i przekraczających limit finansowy.
Organizację, które nie prowadzą działalności gospodarczej, nie mają statusu OPP, a ich przychód w poprzednim roku nie przekroczył 1 000 000 zł mogą prowadzić UEPiK.
Obie organizację sporządzają CIT8, czyli określają dochód i wyliczają podatek dochodowy. Większość organizacji przekazuje dochód na cele statutowe i tym samym jest on zwolniony od podatku.
Jeśli organizacja zatrudnia pracowników lub ma zleceniobiorców, to jest zobowiązana naliczać i odprowadzać składki ZUS i podatek dochodowy oraz sporządzać DRA do ZUS i PIT do US.
Fundacja a stowarzyszenie – najważniejsze różnice
| Kryterium | Fundacja | Stowarzyszenie |
|---|---|---|
| Podstawa działania | Majątek przekazany przez fundatora | Członkowie organizacji |
| Liczba założycieli | Co najmniej 1 osoba fizyczna lub prawna | Co najmniej 7 osób (stowarzyszenie rejestrowe) |
| Obowiązkowe organy | Zarząd | Walne zebranie członków, zarząd, komisja rewizyjna |
| Kto podejmuje najważniejsze decyzje | Zarząd oraz ewentualnie inne organy wskazane w statucie | Członkowie podczas walnego zebrania |
| Członkostwo | Brak członków | Organizacja posiada członków |
| Składki członkowskie | Nie występują | Mogą stanowić źródło finansowania |
| Wpływ założycieli na dalsze funkcjonowanie | Zależy od statutu | Założyciele mają takie same prawa jak pozostali członkowie |
| Koszty wniosku do KRS | 250 zł. | 0,00 zł |
| Źródła finansowania | Darowizny, dotacje, granty, 1,5% PIT (OPP), działalność odpłatna i gospodarcza | Składki, darowizny, dotacje, granty, 1,5% PIT (OPP), działalność odpłatna i gospodarcza |
